DORADZTWO ZAWODOWE

Bariery wejścia młodych ludzi na rynek pracy

Młodość jest okresem przejściowym z dzieciństwa do dorosłości. Jest także czasem przejścia ze świata nauki do świata pracy, który jest bardzo trudny dla młodych ludzi, szczególnie we współczesnej rzeczywistości. Rynek pracy jest bowiem mało przewidywalny, charakteryzuje się dużą zmiennością. W dodatku jest podzielony na sektory, w których oferuje się miejsca zatrudnienia o odmiennych cechach, takich jak np. wysokość wynagrodzeń, warunki pracy i przede wszystkim – stabilność zatrudnienia. Wyróżniamy sektory:

  • pierwotny, charakteryzujący się stabilnymi, korzystnymi warunkami zatrudnienia (finansowymi i pozafinansowymi), dużymi możliwościami awansu, społecznym prestiżem;
  • wtórny, w którym dominują niekorzystne warunki zatrudnienia, niewielkie możliwości awansu, brak identyfikacji pracowników z firmą, czy też wyższe ryzyko utraty pracy.

Powyższy podział jest nazywany dualizacją rynku pracy.

Młodzież wchodząc na rynek pracy trafia właśnie na rynek wtórny, w którym dominują: zatrudnienie czasowe, zatrudnienie na umowy cywilno-prawne (głównie zlecenia). Rodzi to zjawisko niepewności zatrudnienia, oscylowania między pracami dorywczymi, tymczasowymi, niskopłatnymi czy też pracy, której wykonywanie odbywa się poniżej kwalifikacji młodych ludzi.

Niestabilność zatrudnienia wiąże się z utrudnionym dostępem do sfery zabezpieczenia społecznego. Ważną kwestią pozostaje też brak możliwości awansu. Na rynku tym praca jest mniej ciekawa i perspektywiczna. Dopie­ro doświadczenia z pierwszej pracy na rynku wtórnym pozwalają młodym „przebić się” przez wspomniany rynek i ubiegać się o pracę w segmencie pierwotnym. Niestety przepływy między wtórnym a pierwotnym rynkiem pracy są ograniczone.

Należy podkreślić, że nieudane przejście (tranzycja) ze szkoły na rynek pracy prowadzi do wy­kształcenia się wśród młodzieży słabszych nawyków pracy, świadczenia gorszej jakości pracy, mniejszej dyscypliny, słabszej socjalizacji itp. Bezrobocie jako pierwsze doświadczenie z rynkiem pracy powoduje trwałą obawę przed poszukiwaniem zatrudnienia, co może przełożyć się na mniej intensywne starania w tym zakresie[1].

Bardzo niebezpiecznym zjawiskiem jest to, że pierwszą „rolą zawodową”, jaką przychodzi pełnić młodym ludziom, jest właśnie bycie bezrobotnym. Nie mają oni wówczas szans na zrealizowanie swoich własnych, społecznych czy kulturalnych aspiracji. Dorywcza praca, zasiłki z urzędu pracy, czy też z pomocy społecznej nie zaspokajają u młodych ludzi potrzeby samodzielności w taki sposób jak praca zawodowa.

Młodzi bezrobotni, od początku swojej pełnoletności, uczą się innych form zdobywania pieniędzy niż poprzez pracę. Ma to miejsce szczególnie na terenach silnie dotkniętych bezrobociem. Ludzie młodzi, w dużej części przypadków jeszcze nastolatki, pozbawieni aktywności, jaką daje praca, oddalają się coraz bardziej od stylu życia ich pracujących równolatków. Brak dowartościowującej aktywności, utrata rytmu życia codziennego i nuda są przyczyną bezustannego poszukiwania własnej tożsamości. Czasem tożsamość ta sytuuje się na marginesie społeczeństwa. Towarzyszy temu poczucie wykluczenia społecznego i materialnego, które wzmaga jeszcze bardziej rozpacz[2]. W rezultacie bezrobotna młodzież zaczyna wykształcać u siebie inny, alternatywny system wartości i inne wzorce zachowań. Będąc na takim etapie własnego rozwoju młodzi ludzie zaczynają zakładać rodziny i przekazywać takie właśnie wzorce swojemu potomstwu. Mechanizm ten sprzyja dziedziczeniu bezrobocia.

Jednocześnie bezrobocie jest czynnikiem nasilającym różnego rodzaju patologie społeczne wśród młodzieży. Już teraz notuje się wzrost przestępstw (szczególnie włamań, kradzieży i rozbojów), których sprawcami są młodzi bezrobotni. Dla pewnej części z nich bycie bezrobotnym staje się swoistym „społecznym usprawiedliwieniem” faktu wstąpienia na drogę przestępczą.

Bezrobocie w ogóle, w tym bezrobocie młodzieży, powoduje różne rodzaje degradacji, przede wszystkim degradację materialną. Warto podkreślić, że degradacja ta dotyczy nie tylko człowieka tracącego pracę, ale także całej rodziny. Oprócz materialnej bezrobocie powoduje degradację[3]:

  • społeczną (izolacja i eliminacja z uczestnictwa w różnych grupach społecznych;
  • edukacyjną (ograniczony dostęp do szkół, ograniczone czytelnictwo książek);
  • zdrowotną (ograniczenie wydatków na leczenie, gorsze odżywianie);
  • wypoczynkową (dotyczy ona zarówno wypoczynku codziennego jak i wyjazdów urlopowych);
  • moralną (coraz większa skłonność do popełniania oszustw).

Długotrwałe bezrobocie prowadzi w wymiarze socjologicznym do wyłaniania się różnych kategorii czy segmentów społecznych, takich jak prekariat, czy podklasa. W literaturze podkreśla się, że zasadniczymi wyróżnikami prekariatu są:

  • niesamodzielność finansowa,
  • niskie, niestabilne dochód,
  • niepewność zatrudnienia i sytuacji życiowej.

Najliczniejszą grupę w prekariacie stanowią ludzie młodzi, dopiero wchodzący na rynek pracy i stykający się na tym rynku z sytuacją często nie znaną wcześniejszym pokoleniom. Kategoria ta jest nazywana prekariatem, od połączenia słów „niepewny” (precaurious) i „proletariat”. Prekariat i prekarność są stanem wielowymiarowej niepewności. Niepewność i niepokój przekształcają się u prekariuszy w gniew. Rodzi się on z poczucia niesprawiedliwości.

Patrząc na młodzież jako kategorię kształcenia i kategorię rynku pracy należy zwrócić uwagę na jeszcze jeden aspekt – zarówno w literaturze zachodniej jak i polskiej podejmuje się dyskusję o tzw. kategorii NEET’s (not in education, employment or training) — młodych osób pozostających zarówno poza sferą edukacji, jak i sferą rynku pracy. Jest to bardzo niebezpieczne zjawisko, prowadzące do wykluczenia społecznego i trwałej marginalizacji tej grupy osób.

Młodzież jest szczególną kategorią zarówno w społeczeństwie, jak i na rynku pracy. Jest to grupa, która wyróżnia się na tle innych grup olbrzymim potencjałem rozwojowym, witalnością, kreatywnością i otwartością poznawczą. Przede wszystkim od jej potencjału zależy wielkość i jakość zasobów siły roboczej w przyszłości. Dlatego tak bardzo ważne jest eliminowanie barier wejścia młodzieży na rynek pracy.

Młodzież jako grupa defaworyzowana na rynku pracy jest ogromnym wyzwaniem dla prowadzenia odpowiedniej polityki rynku pracy, ale także dla doradztwa zawodowego.

W Polsce system doradztwa edukacyjno-zawodowego boryka się z wieloma problemami i zagrożeniami[4], takimi jak:

  • niewystarczająca liczba doradców/etatów,
  • niska dostępność usług poradnictwa,
  • niskie nakłady finansowe na rozwój poradnictwa zawodowego,
  • brak systemu tworzenia i aktualizowania informacji zawodowej,
  • brak systemu szkolenia doradców zawodowych,
  • niska integracja instytucjonalna doradców zawodowych,
  • niewystarczające zaplecze wsparcia merytorycznego,
  • niewystarczające zrozumienie znaczenia poradnictwa zawodowego i niskie jego poparcie,
  • niewystarczający poziom współpracy i komplementarnego działania merytorycznego w zakresie poradnictwa i informacji zawodowej w resortach edukacji.

W celu niwelowania ryzyka związanego z niepewnością na rynku pracy potrzeba wyrobić w młodych ludziach umiejętność zarządzania własna karierą. Jest to szczególne wyzwanie dla poradnictwa zawodowego. W literaturze przedmiotu umiejętność zarządzania własna karierą jest definiowana jako forma praktycznej działalności człowieka na przestrzeni całego życia, wspierana przez całożyciowe doradztwo kariery. Podstawowe znaczenie ma tu proces podejmowania decyzji dotyczących jak najlepszego wykorzystywania akumulowanego kapitału kariery, zasobów rzeczowych i kapitałowych oraz sytuacji na rynku pracy dla osiągania założonych celów. Proces ten uwzględnia uczenie się przez całe życie i zdobywanie określonych kompetencji, zapewniających względnie wysoki poziom zatrudnialności oraz satysfakcjonujący rozwój jednostki.[5] Z definicji tej wynika, że umiejętność zarządzania własną karierą wiąże się ze zdolnością do otrzymania i utrzymania satysfakcjonującej pracy, zdolnością do samodzielnego poruszania się po rynku pracy, tak by właściwie wykorzystać swój potencjał i uzyskać trwałe zatrudnienie[6].

Należy wdrożyć także prowadzenie odpowiedniego monitoringu przejść (np. z systemu edukacji do zatrudnienia na czas nieokreślony, z systemu edukacji do zatrudnienia na czas określony, z zatrudnienia na czas określony do zatrudnienia na czas nieokreślony) i na podstawie tego szacować ryzyka dla poszczególnych przejść.

Na uwagę zasługuje jeszcze jeden aspekt, a mianowicie wolontariat wśród młodzieży. Wolontariat jest pomostem do wejścia na rynek pracy. Młodzież chętnie angażuje się w tego typu działania. Pokazała to choćby pandemia czy angażowanie się młodych ludzi w pomoc ukraińskim uchodźcom. Osoba, która była wolontariuszem, a teraz stara się o swoją pierwszą pracę, jest lepiej postrzegana przez pracodawców.

Dr Beata Błaszczyk
Koordynator szkoły ZS nr 11 w ramach WSDZ współpracujący z PPP Nr 5

[1] J. Taylor, A.N. Nguyen, Transition from school to first job: the influence of educational attainment, Working Papers 000060. Lancaster University Management School, Economics Department, 2003 za: B. Rożnowski, Przechodzenie młodzieży z system edukacji na rynek pracy w Polsce. Analiza kluczowych pojęć dotyczących rynku pracy młodzieży, Wyd. KUL, Lublin 2009, s. 32.
[2] O. Carre, N. Daumerie, Włączenie społeczne poprzez pracę w praktyce społecznej [w:] Bezrobocie i praca socjalna w Polsce i Francji, red. E. Marynowicz-Hetka, O. Carre, BPS, Śląsk, Katowice 2000.
[3] Dzięcielska-Machnikowska S., Pięć lat badań nad bezrobociem w Łodzi, Łódź, 1997.
[4] Tamże, s. 42
[5] Cz. Noworol, Nowe trendy w doradztwie kariery,  Rada ds. Procesu Bolońskiego,Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego Employability and Career Guidance TF, Coimbra Group Narodowe Forum Doradztwa Kariery, Kraków 2013 http://www.ksztalceniezawodowe.bialystok.pl/pliki/konf_doradztwo2013/Czeslaw_Noworol.pdf
[6] M. Juchnowicz, Zatrdunialność kluczowym celem polityki zatrudnienia. Materiał przygotowany na seminarium „Mapa kompetencji sektorowych warunkiem zwiększenia zatrudnialności”, SGH Warszawa 2014 http://kolegia.sgh.waw.pl/pl/KNoP/struktura/KRKL/konferencje/Strony/Mapa_kompetencji_sektorowych_warunkiem_zwiekszenia_zatrudnialnosci.aspx

Projekt z zakresu doradztwa zawodowego

„Cudze chwalicie, swego nie znacie…” – promocja praskich szkół ponadpodstawowych

W roku szkolnym 2019/2020 w Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej Nr 5 realizowany był projekt „ Cudze chwalicie, swego nie znacie…” z zakresu doradztwa zawodowego.

Koordynatorami projektu byli: Pani Katarzyna Pakieło-Flasińska (psycholog, doradca zawodowy, coach, pomysłodawczyni projektu) i Pan Piotr Powała (Główny Specjalista z Wydziału Oświaty), który zadbał o nagrody dla zwycięskiej szkoły.
Projekt zakładał poprawę znajomości oferty północnopraskich szkół średnich przez uczniów szkół podstawowych. Wartością dodaną była aktywizacja nauczycieli i uczniów ze szkół średnich biorących udział w projekcie oraz możliwość poprowadzenia zajęć z doradztwa zawodowego w szkole w inny sposób niż dotychczas.
Adresatami projektu byli uczniowie siódmych i ósmych klas szkoły podstawowej, którzy w tym roku musieli dokonać wyboru szkoły ponadpodstawowej. W projekt zostali zaangażowani również uczniowie przedostatnich klas szkoły średnich. Ich zadaniem było przygotowanie materiałów promujących ich szkołę z zachowaniem dużej dowolności (filmy, plakaty, wystawy, przedstawienia oraz inne formy będące efektem ich kreatywności) a następnie przedstawienie owoców własnej pracy młodszym kolegom. W ramach kilku godzin z doradztwa zawodowego uczniowie pod okiem koordynatora szkoły, pedagoga, nauczyciela polonisty lub wychowawcy przygotowywali prezentacje. Podczas wizyt w szkołach uczniowie mieli szansę dowiedzieć się o istniejących profilach, zdawalności matur w danej szkole, zajęciach pozalekcyjnych, zaletach danej szkoły.

Poprzez projekt uświadomiliśmy młodzieży, że mamy na Pradze-Północ szkoły godne zainteresowania, ze świetnie przygotowaną kadrą pedagogiczną, z bogatą ofertą zajęć, które warto byłoby uwzględnić w swoich przyszłych wyborach.
Projekt „ Cudze chwalicie, swego nie znacie…”zakończył się sukcesem uczniów z Zespołu Szkół Nr 33. Uczniowie pod okiem Pani Anny Pogorzelskiej świetnie zaprezentowali swoją szkołę młodszym kolegom ze szkół podstawowych z Dzielnicy Praga-Północ i większością głosów otrzymali I miejsce w projekcie oraz nagrodę.
Dyrektor PPP5 oraz Koordynatorzy projektu kierują serdeczne podziękowania do Dyrekcji i Koordynatorów szkół średnich, którzy brali czynny udział w realizacji projektu poprzez świetne przedstawienie swoich szkół, do Pana Burmistrza Dzielnicy Praga-Północ, który wsparł nasz projekt zachęcając szkoły ponadpodstawowe do wzięcia udziału w tym ważnym wydarzeniu a także sponsorowi nagrody dla zwycięskiej szkoły.

Chcielibyśmy bardzo podziękować koordynatorom i nauczycielom ze szkół podstawowych, którzy uczestniczyli wraz z uczniami w zwiedzaniu szkół ponadpodstawowych oraz poznawaniu ich oferty i wyjątkowości.
Kierujemy serdeczne podziękowania dla wszystkich osób zaangażowanych w projekt oraz gratulujemy zwycięzcom I miejsca. Mając na uwadze ostrą konkurencję ze strony uczniów z Technikum Geologiczno-Geodezyjno-Drogowego, Zespołu Szkół Nr 11 im. Władysława Grabskiego, VIII Liceum Ogólnokształcącego im. Władyslawa IV i Zespołu Szkół nr 40 im. Stefana Starzyńskiego wiemy, że osiągnięcie sukcesu nie było łatwym zadaniem.

Wielkie brawa!!!

Translate »
bip poczta epuap